نقد و بررسی جایگاه تصویرگری کتاب کودک

تصویرگری کتاب کودک در ایران بین بودن و نبودن سرگردان است
سیاستگذاری‌های فرهنگی دولت در حیطه تصویرگری کتاب کودک مبهم است
 گزارش نشست " نقد و بررسی جایگاه تصویرگری کتاب کودک" در خبرگزاری مهر

نشست نقد و بررسی تصویرگری کتاب کودک و آسیب‌شناسی مشکلات این حوزه با حضور نورالدین زرین کلک تصویرگر پیشکسوت کتاب کودک، محمودرضا بهمن‌پور مدیر نشر نظر، کیوان عسگری و فرشید شفیعی مدرسان دانشگاه هنر، کیانوش غریب‌پور تصویرگر کتاب کودک و حسین نظری دبیر اجرایی انجمن تصویرگران در خبرگزاری مهر برگزار شد. 
در ابتدای این نشست استاد زرین کلک درباره حوزه نشر و تصویرگری در ایران گفت: "مسئله نشر همواره به مثابه مثلثی با سه ضلع آفریننده، ناشر و مخاطب بوده و به مصرف کنندگان خوراک فرهنگی می دهد. آنچه امروز اهمیت دارد این است که ما دوره درخشانی را در زمینه تصویرگری شروع کردیم و این نقطه شروع به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان دهه چهل پیوند خورده و زمانی که این سازمان متولد شد، نه تنها در حوزه تجسمی بلکه روی موسیقی و تئاتر نیز تاثیر گذاشت."

وی در ادامه افزود: "در واقع با ورود کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان رنسانسی برای فرزندان ما به وجود آمد که تاثیرات آن همچنان با گذشت سال ها ادامه دارد و اگر امروز شاهد نواقصی هستیم به مسئولین دولتی برمی گردد. گرچه کانون نیز با همت و سرمایه دولتی فعالیت خود را شروع کرد. اما ناگهان در برهه ای که باید شتاب می گرفت دچار افت شد. من خود شاهدم که چطور این سازمان پاکیزه که اهداف متعالی در سر داشت سقوط کرد و به دست افراد ناصالح افتاد و در نهایت به عضوی غیرفعال و خاموش مبدل شد."

زرین کلک ادامه داد: "بنابراین به تبع این مسئله رغبت کتابخوانی نیز همراه با شعله های سرکشی که داشت فروکش کرد. اکنون سه دهه از سقوط فرهنگی در زمینه کتاب کودک می گذرد و این مسئله باید پیگیری شود. بلکه در این راستا گوش شنوایی پیدا شود که بتواند این وضع را ساماندهی کند."

محمودرضا بهمن پور، هنرمند تصویرگر و مدیر نشر نظر، نیز در ادامه این نشست گفت: "در حال حاضر جمعیتی بالغ بر پانصد نفر در سطوح مختلف به تصویرگری حرفه ای مشغول اند. در این برهه نسل های سوم و چهارم نیز به تصویرگری روی آورده اند، اما این رشته نیز به دلیل نداشتن امکانات مالی مناسب مثل گرافیک بیشتر به سوی اقتصاد سوق داده شده است. در کنار اینها نیز طیف گسترده ای از دانشجویان در دانشگاههای هنر وجود دارند که در حال فارغ التحصیلی هستند. اگر بخواهیم تولید کتاب کودک را مورد ارزیابی قرار دهیم باید بگوئیم بازار کار تصویرگری کتاب کودک در حال حاضر مطلوب نیست و اگر هم در این زمینه رشدی وجود داشته تنها به انگیزه های شخصی هنرمندان برمی گردد."

مدیر نشر نظر ادامه داد: "این فرایند در این سال ها خاموش نشده و می توان گفت وضعیت حاضر تصویرگری ایران با تنوع و تکثر همراه است. به خصوص در سه دهه اخیر که نظیر نداشته است. با این حال تصور می کنم نظام فرهنگی کشور باید با دقت بیشتر در این باره عمل کند. نکته دیگر که باید حول آن سخن گفت مسئله اقتصاد نشر است. مراکز دولتی در حوزه نشر حجم وسیعی از امکانات را در اختیار دارند، ولی با این حال خروجی آنها در سطح متوسط و گاه متوسط رو به پائین است. در صحنه نشر دولتی نشانی از الگوسازی دیده نمی شود که بتوان آن را در فرهنگسازی کتاب کودکان و نوجوانان دخیل دانست."

بهمن پور گفت: "البته یک نوع رشد بادکنکی در زیر سایه برخی حمایت های نظام فرهنگی افزایش یافته، ولی ضرورت ها و نیازهای واقعی جامعه را پاسخ نداده است. اقتصاد نشر دولتی به نوعی سایه بر نشر خصوصی انداخته که امکانات را از آن سلب کرده و ناشرخصوصی نمی تواند وضعیت اقتصادی خود را توجیه کند. به هر حال نظام فرهنگی جامعه هنوز به وظایف و عملکردهای خود آشنایی ندارد و باید در این راستا به برنامه ریزی سالمی دست زند."

بهمن پور تصریح کرد: "نظام فرهنگی فعلی بودجه های حوزه کودک را صرف نمی کند. با این که در ردیف بودجه شان نامی از کودک هست، اما در عمل نتایج مطلوبی از این نام در پی ندارند. متاسفانه باید گفت امروز به ورزش رویکردهای افراطی نشان داده می شود، در حالی که سایر حوزه های هنر مهجور و بی حمایت و تشویق دولت و دست اندرکاران مانده اند."

کیانوش غریب پور، دیگر هنرمند تصویرگر حاضر در نشست مهر نیز گفت: "تصویرگری نتیجه یک اتفاق خلاق است که به شکل یک حوزه مستقل به فعالیت خود در طی این سال ها ادامه داده است. ما ملتی هستیم که همواره میراث دار ارزشمندترین هنرها چون مینیاتور بوده ایم. البته میراث هایی که امروز فراموش شده اند و ما تنها در زیر سایه آنها زندگی می کنیم. امروز ما دچار نوعی بحران هویت هستیم. از طرفی می خواهیم هویت اسلامی و ایرانی را در آثارمان حفظ کنیم و از طرفی به تزریق هویت های شخصی در کار دست می زنیم."

وی ادامه داد: "اما نکته مثبت در زمینه تصویرگری این است که تصویرگری کتاب کودک اگر در دهه های شصت و هفتاد در ایران در 10 شکل وجود داشت، امروز با سبک ها و روش های متنوع تری توام شده است. با این حال تصور می کنم اگر به ناشر و تصویرگر در یک ارتباط دوسویه مجال عملکردهای بیشتری داده شود، نتایج مثبتی در پی خواهد داشت. اما هر چه نسبت به این هنر بی توجهی نشان داده شود قطعا فضای تصویرگری روز به روز شخصی تر می شود و به تدریج سفارش دهنده های خارجی نیز به این میدان وارد می شوند."

به گزارش خبرنگار مهر، کیوان عسگری هنرمند تصویرگر و نقاش و مدرس دانشگاه هنر در این نشست درباره ارتباط ادبیات و تصویرگری گفت: "نکته قابل توجه این است که در هر دوره ای ادبیات و تصویرگری توانستند به مثابه پناهگاهی برای یکدیگر به شمار روند و کانون پرورش فکری نیز توانست شریک شادی ها و غم های هنرمندان در این عرصه باشد."

وی در ادامه افزود: "متون به قدری در تصویر تاثیرگذارند که گاه یک تصویر می تواند از یک متن انرژی بگیرد. اما در بخش سیاستگذاری و ارزشگذاری های دولتی باید شناخت و شرح وظایف در حوزه تصویرگری کتاب کودک حاصل شود. اهمیت دادن به حوزه تصویرگری کتاب کودک می تواند موجب بسترسازی مناسب باشد که استعدادهای فراوانی را در خود پرورش دهد. امروز در برگزاری نمایشگاهها و جشنواره ها هنرمندان به تدریج جایزه بگیر شده اند و نیت اصلی شرکت آنها از بین رفته است. در حالی که در اجتماع امروز ما محرک ها به قدر کافی غنی نیست و مسلما وقتی سطح بصری و تصویری کتاب کودک نازل باشد می تواند آن را به سوی فنا ببرد."

فرشید شفیعی، هنرمند تصویرگر و مدرس دانشگاه، نیز خاطرنشان کرد: "آنچه امروز در حیطه تصویرگری کتاب کودک به چشم می خورد نبود امکانات و فضای مناسب است. در سال های دور سفارش دهنده اثری به نام شاهنامه را به تصویرگر سفارش می داد تا تصویرگری کند، اما امروز تصویرگر ناچار است به دلیل نبود متن منسجم و خوب تن به تصویرگری هر متنی دهد. در جریان برگزاری جشنواره براتیسلاوا طیف گسترده ای از تصویرگران ایرانی شرکت کرده بودند، اما از کشور سوئیس تنها یک نفر آمده بود. آنجا بود که با خودم فکر کردم چرا ما ایرانی ها این قدر برای شرکت در جشنواره هایی ازاین دست شوق داریم؟"

نورالدین زرین کلک در پاسخ به این پرسش مهر که اگر قرار باشد تصویرگر به دلیل مشکلات معیشتی و نابسامانی بازار کار هر متنی را که ناشر سفارش می دهد بپذیرد، آیا این تصویرگری رویکرد تجاری نمی یابد گفت: "متاسفانه در حال حاضر هر مشکلی که در این زمینه وجود دارد به دلیل روشن نبودن سیاست های فرهنگی دولتی است. دولت باید زمینه برخی امکانات را برای هنرمندان مهیا کند، اما متاسفانه برخی دست اندرکاران دولتی وقتی به مسند قدرت می رسند فراموش می کنند که باید خدمتگزار باشند. مشکل دیگر این است که برخی اولیا امور پله های ترقی را ناگهانی طی کرده اند و با حوزه فعالیتی خود آشنا نیستند. بنابراین به کجراهه می روند و خسارت های زیادی را به عرصه های فرهنگ و هنر وارد می کنند."

پدر انیمیشن ایران تصریح کرد: "دست اندراران دولتی باید به این فکر کنند که مبنای کارشان در حیطه فرهنگ و هنر باید بر چه اصلی استوار باشد. اما این امر تا زمانی که سیاستگذاری دولت مشخص نباشد، میسر نمی شود. در حالی که سیاستگذاری های فرهنگی باید در پیشگاه مردم و اهالی هنر باشد تا مورد سنجش قرار گیرد. من به عنوان یک شهروند ایرانی از برنامه های فرهنگی اطلاعی ندارم. دانشجویان هنر امروز مثل باتری هایی هستند که می توانند برای شارژ کردن عرصه هنر فعال باشند، اما عملا به آنها و نیازهایشان توجهی نمی شود. همین جوانان می توانند در سال های آتی در حیطه تصویرسازی ایران خوش بدرخشند."

زرین کلک در ادامه خاطرنشان کرد: "امیدوارم روزی فرابرسد که ما هم به قافله جهانی بپیوندیم و بر سر سفره جهانی در مجامع بین المللی دعوت شویم. زیرا هنر ایران به عنوان عضوی آبرومند می تواند جزو خانواده بین المللی محسوب شود و امیدوارم  میزگردهایی از این دست با محوریت تصویرگری باز هم در خبرگزاری مهر تدوام داشته باشد."

حسین نظری، دبیر اجرایی انجمن تصویرگران هم در خصوص برنامه های انجمن گفت: "روزانه تلفن های زیادی به انجمن تصویرگران می شود که می خواهند به عضویت انجمن درآیند. این نشان می دهد حوزه تصویرگری اقبال خوبی نزد جوانان دارد. انجمن تصویرگران فعالیت های فراوانی انجام داده که توجه به این حیطه از هنرهای تجسمی، برگزاری جشنواره ها و نمایشگاههای ادواری از آن جمله است. به طوری که تاکنون 9 نمایشگاه ادواری در زمینه تصویرگری برگزار شده است. در کنار این فعالیت ها نیز سه شماره از مجله رویش را منتشر کرده ایم. همچنین فعالیت اعضا انجمن در راستای پررنگ کردن مقوله تصویرگری بسیار حائز اهمیت است."

::: به نقل از خبر گزاری مهر/ اصل خبر